Depresja u seniorów nie zawsze objawia się wyraźnym smutkiem. Czasem bardziej niepokoją drażliwość, brak energii, rezygnowanie z codziennych aktywności albo stopniowe wycofywanie się z kontaktów z bliskimi. Uważna obserwacja może mieć duże znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa osoby starszej.
Depresję w późniejszym wieku łatwo przeoczyć, ponieważ część jej objawów przypomina skutki chorób przewlekłych, osłabienia lub zmian kojarzonych ze starzeniem. Senior również nie zawsze mówi wprost o pogorszeniu samopoczucia ani sam nie szuka pomocy.
Spis treści
Depresja u seniorów ma wiele przyczyn – co zwiększa ryzyko?
Depresja u seniorów rzadko ma jedną przyczynę. Na samopoczucie osoby starszej mogą wpływać jednocześnie choroby, ból, ograniczona sprawność, samotność i utrata dotychczasowej aktywności. Każdy z tych problemów może obniżać jakość życia i ograniczać samodzielność.
Z perspektywy rodziny łatwo pomyśleć: „mama jest mniej aktywna, bo się starzeje” albo „tata przestał wychodzić, bo boli go kolano”. Tymczasem pogorszenie zdrowia fizycznego może sprzyjać depresji, a depresja może dodatkowo nasilać odczuwanie dolegliwości i niechęć do działania.
Znaczenie mają także większe zmiany w życiu. Utrata bliskiej osoby, przejście na emeryturę czy poczucie, że jest się mniej potrzebnym, mogą pogarszać nastrój seniora. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których kilka takich problemów pojawia się jednocześnie. Nie oznacza to jeszcze depresji, ale jest powodem, by uważniej obserwować bliską osobę.
Te rzeczy zwiększają ryzyko pojawienia się depresji:
- przewlekła choroba, ból i coraz większe ograniczenie sprawności
- choroby neurologiczne, sercowo-naczyniowe, endokrynologiczne lub metaboliczne
- przyjmowanie niektórych leków,
- utrata bliskiej osoby albo znacząca zmiana dotychczasowej roli życiowej
- samotność, ograniczenie kontaktów z bliskimi,
- poczucie bezradności, mniejszej kontroli nad własnym życiem lub bycia niepotrzebnym
Czytaj też: Samotność taty wpływa nie tylko na jego nastrój, ale też zdrowie. Sprawdź, jak temu zapobiec!
Jak rozpoznać depresję u bliskiego?
Co, jeśli Twój tata nie mówi, że jest smutny, ale częściej się złości lub denerwuje? Co, jeśli babcia mówi, że wszystko jest dobrze, ale przestaje odbierać telefony i nie chce spotykać się z bliskimi? Tak również może wyglądać depresja u seniora.
Depresja u osoby starszej może powodować smutek i brak radości z rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność. Senior może mieć też mniej energii, problemy ze snem, mniejszy apetyt i trudności z podejmowaniem decyzji. Czasem pojawiają się również problemy z pamięcią i koncentracją, pesymistyczne myśli, rezygnacja oraz częste skargi na zdrowie.
Zmiana zachowania seniora może powiedzieć więcej niż jego słowa
Porównaj zachowanie bliskiej osoby z tym, jaka była wcześniej. Jeśli dziadek zawsze chodził na spacery, a teraz przez kilka dni nie chce wychodzić, może to być sygnał, że coś się zmieniło. Babcia może też przestać oglądać ulubiony program, wykonywać swoje hobby albo spotykać się z rodziną. Jedna taka sytuacja nie oznacza jeszcze depresji. Jeśli jednak takich zmian jest więcej i trwają dłużej, warto uważniej obserwować seniora.
Na co zwrócić uwagę? Nie po to, aby samodzielnie rozpoznać depresję, ale żeby wiedzieć, kiedy porozmawiać z bliską osobą i skonsultować się ze specjalistą.
- senior wycofuje się z kontaktów z rodziną i znajomymi
- traci zainteresowanie rzeczami, które dotychczas sprawiały mu przyjemność
- ma wyraźnie mniej energii i coraz trudniej mobilizuje się do działania
- staje się bardziej drażliwy, lękowy lub niespokojny
- gorzej śpi albo przeciwnie, jest nadmiernie senny
- traci apetyt, wyraźnie chudnie albo zmienia swoje dotychczasowe nawyki
- mówi o rezygnacji albo śmierci
- ma problemy z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem prostych decyzji
Depresja a demencja. Podobne objawy nie oznaczają tej samej choroby
Problemy z pamięcią i koncentracją mogą pojawić się zarówno przy depresji, jak i przy demencji. Na podstawie kilku objawów trudno jednak stwierdzić, co jest ich przyczyną. Dlatego warto skonsultować się z lekarzem i dokładnie sprawdzić stan zdrowia seniora.
Podczas diagnozy lekarz powinien wziąć pod uwagę także inne choroby, na przykład problemy z tarczycą, choroby neurologiczne, serca. Znaczenie mogą mieć również przyjmowane leki.
Zmiana nastroju może być związana z chorobą fizyczną, wynikać z niej albo dodatkowo pogarszać codzienne funkcjonowanie. Nie należy więc tłumaczyć wszystkich objawów wyłącznie wiekiem ani zakładać, że mają tylko podłoże psychiczne.
Czytaj też: Twoja mama zapomniała o spotkaniu… a potem o drodze do domu – czy to już demencja?
Dlaczego depresja u seniorów wymaga leczenia?
Zdanie „w tym wieku każdy ma powody do smutku” może sprawić, że rodzina zbyt późno zauważy problem. Depresja u seniora wpływa nie tylko na samopoczucie. Może też pogarszać relacje z innymi, ograniczać codzienną aktywność i utrudniać leczenie innych chorób. Senior, który traci motywację, może mieć coraz mniej siły, aby przyjmować leki, jeść, ruszać się i spotykać z bliskimi.
Z zewnątrz może wyglądać to tak, jakby tata „przestał o siebie dbać”, a babcia „niczego już się nie chciało”. Nie warto jednak od razu uznawać tego za lenistwo lub brak chęci. Takie zachowanie może być objawem choroby.
Szczególnie poważnym sygnałem są słowa o śmierci lub o tym, że życie nie ma sensu. Nie zakładaj, że dziadek „tylko tak mówi”. Nie zmieniaj też od razu tematu, żeby uniknąć trudnej rozmowy. Potraktuj jego słowa poważnie i poszukaj profesjonalnej pomocy. W takiej sytuacji najważniejsze jest bezpieczeństwo seniora.
Czytaj też: Senior odrzuca pomoc, choć jej potrzebuje? Powód może Cię zaskoczyć
Diagnostyka i leczenie
Jeśli widzisz, że bliska osoba zachowuje się inaczej niż wcześniej, nie zaczynaj rozmowy od słów: „Masz depresję”. Powiedz raczej, co dokładnie zauważasz. Możesz wspomnieć, że mama od kilku tygodni rzadziej wychodzi, tata gorzej śpi, a babcia przestała spotykać się z innymi.
Jeśli podejrzewasz depresję, warto porozmawiać z lekarzem lub pielęgniarką. Opiekun nie powinien sam próbować leczyć seniora. Rodzina może za to zapisać, jakie zmiany się pojawiły, kiedy się zaczęły i jak wpływają na codzienne życie.
Leczenie to nie tylko leki
Leczenie depresji u seniora może wyglądać różnie. Może obejmować leki, psychoterapię, rozmowy edukacyjne, ćwiczenia oraz spotkania z innymi ludźmi. Ważne jest, aby dbać jednocześnie o zdrowie fizyczne, samopoczucie i relacje z bliskimi.
Dodatkowe zajęcia nie zastępują jednak leczenia. Spacer, spotkanie z rodziną czy wspólna aktywność mogą poprawić codzienne samopoczucie, ale nie oznacza to, że depresja minie tylko dlatego, że senior wyjdzie z domu.
Rodzina i opiekun mogą zauważyć zmianę jako pierwsi
Twoja rola nie polega na prowadzeniu terapii. Możesz natomiast słuchać, utrzymywać kontakt i pomagać w korzystaniu ze specjalistycznego wsparcia. Jeśli osoba starsza mieszka sama, warto też zwracać uwagę na jej codzienne funkcjonowanie: czy je regularnie, wychodzi z domu, odbiera telefon, przyjmuje zalecone leki i nadal utrzymuje relacje z innymi.
Wsparcie seniora nie oznacza też nadmiernego wyręczania. Nawet w trudniejszym okresie warto, na ile pozwala stan zdrowia, pozostawiać bliskiej osobie możliwość podejmowania decyzji i wykonywania codziennych czynności.
Jednocześnie rodzina i opiekun powinni pamiętać o własnym odpoczynku oraz zdrowiu psychicznym. Dla części rodzin pomocne może być także podzielenie obowiązków między kilka osób, tak aby cały ciężar nie spoczywał na jednym człowieku. Gdy potrzebne jest dodatkowe wsparcie w codziennej opiece, na opiekaseniora.pl można nawiązać kontakt z opiekunami gotowymi wspierać osoby starsze dorywczo, regularnie lub całodobowo.
Czytaj też: Opiekujesz się seniorem i nie masz życia prywatnego? Rozwiązanie jest prostsze niż myślisz
Najważniejsze informacje w pigułce
Depresja u seniorów może przez długi czas pozostawać ukryta pod zmęczeniem, drażliwością, bólem, problemami ze snem albo stopniowym wycofaniem z codziennego życia. Dlatego najważniejszym zadaniem rodziny nie jest samodzielne rozpoznanie choroby, ale zauważenie, że bliska osoba zaczęła funkcjonować inaczej niż wcześniej.
Najważniejsze informacje warto zapamiętać w kilku punktach:
- depresja w starszym wieku nie zawsze wygląda jak wyraźny smutek, a na pierwszy plan mogą wysuwać się drażliwość, lęk, osłabienie i dolegliwości fizyczne
- przyczyny są złożone i mogą obejmować jednocześnie choroby, ograniczenie sprawności, samotność oraz trudne zmiany życiowe
- wycofanie, utrata zainteresowań, brak motywacji, zaburzenia snu, pogorszenie apetytu i problemy z koncentracją warto obserwować w odniesieniu do wcześniejszego funkcjonowania seniora
- podobne objawy mogą towarzyszyć także innym chorobom, dlatego rozpoznanie wymaga konsultacji i uwzględnienia zdrowia fizycznego oraz przyjmowanych leków
- wypowiedzi o śmierci, rezygnacji z życia lub myśli samobójcze zawsze wymagają poważnego potraktowania
Jeśli senior znajduje się w kryzysie psychicznym, bezpłatne i całodobowe wsparcie w Polsce oferują Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 22 22 oraz Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123. Wczesne zauważenie problemu i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia pomaga szybciej wyzdrowieć.
Bibliografia
- Grażyna Michura, Poradnik dla Opiekuna i Seniorów, Centrum Seniora i Opiekuna Faktycznego „Bliżej Siebie”: https://www.blizej-siebie.eu/wp-content/uploads/2024/02/Ksiazka-okladka-Poradnik-dla-Opiekuna-i-Seniorow.pdf
- Joanna Szczepańska-Gieracha, Lilianna Jaworska, Justyna Mazurek, Anna Skrzek, Ujęcie biopsychospołeczne w leczeniu depresji u osób starszych, „Gerontologia Współczesna”, 3/2017: https://www.researchgate.net/publication/322339989_Ujecie_biopsychospoleczne_w_leczeniu_depresji
- Swora-Cwynar i in., Potencjalny związek pomiędzy wybranymi składnikami oraz produktami żywności a depresją, „Forum Medycyny Rodzinnej”: https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/92424
